ابهام در سرنوشت میلیاردها دلار ارز صادراتی / چرا دلارها به مسیر رسمی برنمی‌گردند؟

به گزارش اقتصادآنلاین، موضوع «بازنگشتن ارز حاصل از صادرات» سال‌هاست که به عنوان یکی از چالش‌های اصلی اقتصاد ایران مطرح است. اما حالا روایت متفاوتی از سوی معاون سازمان توسعه تجارت ایران مطرح شده که نشان می‌دهد برخلاف تصور عموم، اصلِ بازگشت ارز در جریان است، اما مسیر و نحوه عرضه آن با چالش‌های اساسی روبروست.

پشت‌پرده یک ادعای جنجالی؛ ارز برمی‌گردد یا نه؟

امیر روشن‌بخش، معاون ارتقای کسب‌وکارهای بین‌المللی سازمان توسعه تجارت در همایش پویش ملی صادرات، با انتقاد صریح از سیاست‌های فعلی گفت: «اینکه گفته می‌شود میلیاردها دلار ارز به کشور بازنگشته، اظهار نظری دقیق نیست.»

به گفته وی، ارز حاصل از صادرات به کشور بازمی‌گردد، اما صادرکنندگان لزوماً از «مسیرهای تعیین‌شده دولتی» یا «مرکز مبادله ارز و طلا» برای عرضه آن استفاده نمی‌کنند. این یعنی معضل اصلی، گم شدن ارز نیست، بلکه شکست «سیاست پیمان‌سپاری ارزی» در جلب اعتماد صادرکنندگان است.

۹۰ درصد مشکلات صادرکنندگان؛ قربانی سیاست پیمان‌سپاری

روشن‌بخش با تاکید بر اینکه پیمان‌سپاری ارزی، گلوگاه اصلی تجارت کشور است، افزود: «در دیدارهایی که با فعالان اقتصادی و اتاق‌های بازرگانی سراسر کشور داشتم، مشخص شد حدود ۹۰ درصد مشکلات صادرکنندگان ریشه در این سیاست دارد.»

او معتقد است وقتی دولت صادرکننده را ملزم می‌کند ارز خود را با نرخی پایین‌تر از بازار غیررسمی به سامانه بازگرداند، بخش بزرگی از سود عملیاتی صادرکننده از بین می‌رود. این اجبار باعث شده بسیاری از فعالان اقتصادی یا صادرات را متوقف کنند و یا برای بازگرداندن ارز دچار تأخیرهای ناخواسته شوند.

خروج کالاهای استراتژیک از گردونه صادرات

پیامدهای این سیاست‌گذاری تنها محدود به ارز نیست؛ بلکه به بدنه تولید نیز آسیب زده است. روشن‌بخش با اشاره به اینکه در فرآیند انتخاب صادرکنندگان نمونه، حتی یک صادرکننده فرش یا زعفران حضور نداشت، گفت: «این وضعیت نشان‌دهنده خطا در مدل حکمرانی تجاری کشور است. اصرار بر سیاست‌های بالادستیِ ناکارآمد، باعث شده مزیت‌های صادراتی خود را در کالاهای استراتژیک یکی پس از دیگری از دست بدهیم.»

پیچیدگی‌های کلاف‌کننده سامانه‌های تجاری

انتقاد دیگر معاون سازمان توسعه تجارت به فرآیندهای فنی بازمی‌گردد. او با کنایه به پیچیدگی سامانه‌های تجارت گفت: «کار با برخی سامانه‌ها به قدری دشوار است که گویی به مدرک تخصصی نیاز دارد.»

وی افزود وقتی مدیران حوزه فناوری نیز تأیید می‌کنند که امکان اجرای برخی تصمیمات در سامانه وجود ندارد، یعنی طراحی سیاست‌های تجاری ما از پایه دچار اشکال است و نیاز به بازنگری فوری دارد.

ضرورت گذار از تجارت سنتی به مسیر حرفه‌ای

روشن‌بخش در پایان با اشاره به تجربیات جهانی و حضورش در بازارهای بین‌المللی، بر لزوم استفاده از «شرکت‌های مدیریت صادرات (EMC)» تاکید کرد. او معتقد است تجارت امروز دنیا دیگر به روش‌های سنتی پیش نمی‌رود و صادرکنندگان ما برای موفقیت در بازارهای هدف، نیازمند مطالعات تخصصی بازار و عبور از مسیرهای سنتی به سمت تجارت حرفه‌ای هستند.

اظهارات این مقام دولتی، هشداری جدی برای سیاست‌گذاران ارزی است. اگر هدف دولت تقویت تولید و اشتغال است، باید بداند که راهکار، سخت‌گیری در مسیرهای ارزی نیست؛ بلکه اصلاح حکمرانی تجاری و تسهیل فضای کسب‌وکار است تا ارز صادراتی با میل و رغبتِ صادرکننده به چرخه رسمی اقتصاد بازگردد.