مهان؛ راهکار کسب درآمد از صرفه‌جویی انرژی

۸۰ درصد گاز تزریق شده به شبکه سراسری در بخش خانگی و تجاری مصرف می‌شود. موضوعی که نشان می‌دهد صرفه‌جویی در این بخش تا چه حد می‌تواند در حل ناترازی انرژی در کشور کمک کند. موضوعی که سال‌هاست نسخه‌های مختلفی برای مقابله با آن به کار گرفته می‌شود. از تغییر در نحوه قیمت گذاری انرژی تا جریمه مشترکان پرمصرف روش‌هایی هستند که از گذشته تا کنون برای جبران کسری انرژی مورد نیاز کشور به اجرا درآمده‌اند و لازم است تا راهکار‌های نوآورانه به کمک شبکه انرژی کشور بیایند. مهان، یکی از این راهکارهاست که با کمک داده و هوش مصنوعی، می‌تواند مصرف انرژی را پیش‌بینی کند و در صورت صرفه‌جویی در مصرف، به مشترکان پاداش‌های نقدی و غیرنقدی ارائه دهد.

مهان چطور کار می‌کند؟

کار با مهان ساده است. کاربران با نصب اپلیکیشن، می‌توانند تصویر کنتور خود را با گوشی تلفن همراه ثبت و ارسال کنند. سامانه با استفاده از فناوری بینایی ماشین، اعداد کنتور را از روی تصویر تشخیص داده و میزان مصرف را به‌صورت خودکار ثبت می‌کند. این روش علاوه بر حذف خطاهای انسانی، نیاز به قرائت حضوری کنتور را نیز از بین می‌برد.

پس از ثبت داده‌ها و با استفاده از داده‌های سه سال گذشته مصرف مشترکان، الگوریتم‌های تحلیلی مهان الگوی مصرف هر خانوار را بررسی می‌کنند. در این تحلیل، فقط عدد کنتور ملاک نیست؛ اطلاعاتی مانند شرایط آب‌وهوایی، داده‌های تاریخی مصرف و ویژگی‌های کلی ساختمان نیز در نظر گرفته می‌شود. نتیجه این تحلیل، تعیین یک الگوی مصرف بهینه برای هر خانوار است؛ الگویی که نشان می‌دهد در شرایط مشابه، مصرف منطقی چه مقدار باید باشد.

کاربر در اپلیکیشن مصرف روزانه خود را مشاهده می‌کند و اگر مصرف از حد بهینه فراتر برود، هشدارها و پیشنهادهایی برای کاهش مصرف دریافت کند. این موضوع کمک می‌کند خانوارها قبل از رسیدن به قبض‌های سنگین یا اوج مصرف، رفتار مصرفی خود را اصلاح کنند. همچنین کاربران با رعایت الگوی مصرف بهینه، پاداش دریافت می‌کنند.

وقتی صرفه‌جویی به درآمد تبدیل می‌شود

یکی از ویژگی‌های مهم مهان، سیستم پاداش‌دهی آن است. در این سامانه، صرفه‌جویی فقط یک توصیه یا مسئولیت اجتماعی نیست؛ بلکه می‌تواند به منفعت اقتصادی برای کاربران تبدیل شود. اگر مصرف یک خانوار کمتر از الگوی بهینه تعیین‌شده باشد، کاربر مشمول پاداش‌های نقدی یا غیرنقدی می‌شود. پاداشی که از فروش اوراق گواهی انرژی صرفه‌جویی شده به دست می‌آید.

در حال حاضر این سیستم پاداش به‌صورت پایلوت در استان یزد و شهر زنجان اجرا شده است. در اجرای آزمایشی این طرح در استان یزد در سال ۱۴۰۳، بیش از ۳۰ هزار خانوار در استفاده از اپلیکیشن مهان مشارکت کردند. نتیجه این مشارکت کاهش حدود ۴ میلیون مترمکعب مصرف گاز بود؛ رقمی که معادل حدود ۳۰ درصد مصرف گاز سال قبل همین خانوار‌ها به شمار می‌رود.

کاربران مهان می‌توانند با مدیریت مصرف، تا سقف چند میلیون تومان در ماه از محل پاداش‌ها درآمد کسب کنند. این مدل انگیزه‌ای واقعی برای ادامه صرفه‌جویی ایجاد می‌کند و نشان می‌دهد مدیریت مصرف انرژی می‌تواند برای خانوارها نیز سودآور باشد.

در آینده نزدیک و همراه با گسترش مناطق تحت پوشش اپلیکیشن مهان در استان‌های مختلف، زیرساخت اشتراک و مدیریت کنتورهای برق و دریافت پاداش به ازای صرفه‌جویی در مصرف برق نیز در حال برنامه‌ریزی برای افزوده شدن به اپلیکیشن مهان است.

رقابت بر سر صرفه‌جویی انرژی

در کنار پاداش‌های نقدی و غیرنقدی، کمپین‌هایی هم برای رقابت بین کاربران برگزار می‌شود که از جمله آن می‌توان به لیگ صرفه‌جویی اشاره کرد که در بازه‌های هفتگی و ماهانه، کاربرانی که در لیگ صرفه‌جویی رتبه‌های بالاتری کسب کنند، پاداش جداگانه‌ای دریافت خواهند کرد.

همچنین به ازای رعایت الگوی مصرف بهینه ارائه شده توسط اپلیکیشن مهان، کاربران امتیاز صرفه‌جویی دریافت می‌کنند که از این امتیاز می‌توانند برای شرکت در قرعه‌کشی جوایزی مثل خودرو، سکه طلا و گوشی موبایل استفاده کنند. این امتیازات همچنین در طرح‌های جمع‌سپاری نیکوکاری قابل استفاده هستند. یک نمونه از این طرح‌ها تامین بخاری برای مدارس مناطق سردسیری و کم‌برخوردار است که به واسطه مشارکت کاربران اپلیکیشن مهان جمع‌سپاری شده است.

گامی به سوی مصرف هوشمند انرژی

مهان در واقع تلاشی است برای تبدیل مصرف انرژی از یک عدد مبهم روی قبض، به اطلاعاتی قابل مشاهده و قابل تصمیم‌گیری برای کاربران. وقتی مصرف به‌صورت روزانه پایش می‌شود و کاربر می‌داند چه زمانی از الگوی بهینه فاصله گرفته است، امکان اصلاح رفتار بسیار ساده‌تر می‌شود.

از سوی دیگر، داده‌های جمع‌آوری‌شده از مصرف خانوارها می‌تواند به سیاست‌گذاران و شرکت‌های انرژی کمک کند تصویر دقیق‌تری از الگوهای مصرف داشته باشند و برای مدیریت پیک مصرف برنامه‌ریزی دقیق‌تری انجام دهند.

در شرایطی که افزایش تولید انرژی زمان‌بر و پرهزینه است، راهکارهایی مانند مهان نشان می‌دهد مصرف هوشمند انرژی می‌تواند بخشی از راه‌حل ناترازی باشد؛ مدلی که در آن هم خانوارها از صرفه‌جویی سود می‌برند و هم شبکه انرژی کشور پایدارتر می‌شود.