خبرگزاری مهر، گروه استانها؛امیرماهان محمدی یکتا: چشمانداز شهروندانی که در خیابانهای پایتخت قدم میزنند، معمولاً تصویری از هیاهو، ترافیک و ساختوساز را نشان میدهد، اما در حاشیه همین زندگی شهری، جنگی خاموش بر سر حیاتی متفاوت در جریان است. تجارت غیرقانونی حیوانات وحشی از گونههای بومی گرفته تا خزندگان، پرندگان و جاندارانی که قانوناً باید در طبیعت بمانند، نه در قفسهای کوچک و در آگهیهای اینترنتی.
این تجارت نه فقط یک موضوع محیطزیستی صرف، بلکه مسألهای است که ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی گستردهای پیدا کرده است، آنچه در چند ماه اخیر در بازارهای تهران،از جمله بازار پرندگان خلیجفارس، دیده شده، نمونهای روشن از روند نگرانکنندهای است که فعالان و کارشناسان از آن بهعنوان «بازار دوگانه» یاد میکنند؛ بازارهایی که میتوانند بهظاهر فروش قانونی پرندگان زینتی داشته باشند اما در عمل به محل عرضه گونههایی تبدیل میشوند که نباید به فروش برسند.
در یکی از آخرین عملیاتهای یگان حفاظت محیطزیست استان تهران، ماموران در بازرسی از بازار پرندگان خلیجفارس موفق شدند چندین گونه از جانوران تحت حمایت را کشف و ضبط کنند. این کشفیات شامل کبکهای وحشی، ۳۰۰ قطعه جوجه زاغ گردنبور، یک حلقه مار و دو لاکپشت بود، مقامهای مسئول این بازرسی را بخشی از تلاشهای مقابله با قاچاق و فعالیتهای غیرمجاز تجاری در حوزه گونههای وحشی دانستند، اما کارشناسان میگویند این تنها نوک کوه یخ است.
ادامه قاچاق، اما در فضای دیجیتال
در عصر دیجیتال، تجارت حیاتوحش فقط در بازارهای سنتی محدود نمیشود، تحقیقات علمی نشان دادهاند که بازارهای آنلاین و شبکههای اجتماعی مثل اینستاگرام و تلگرام به فضای اصلی برای عرضه گونههای وحشی تبدیل شدهاند، بررسی خبرنگار مهر در تبلیغات فروش گونههای وحشی در این پلتفرمها طی یک سال اخیر، حاکی از وجود آگهی های متعدد برای ده ها گونه متفاوت جانوری است، شامل پرندگان، دوزیستان، خزندگان و پستانداران، همه در بستر شبکههای اجتماعی.
طبق بررسی های خبرنگار مهر، حتی گونههایی که در فهرست قرمز اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) قرار دارند یا توسط کنوانسیون تجارت بینالمللی گونههای در خطر (CITES) ممنوع شدهاند، در این آگهیها دیده شدهاند، در برخی سایتهای خرید و فروش آنلاین نیز مشاهده می شود، آگهی فروش لاکپشت وحشی در برخی از این سایت ها ثبت شده بود، که بخش قابلتوجهی از آنها از تهران، یزد و اصفهان آمدهاند.
محمدرضا کمیزی، حقوقدان و وکیل دادگستری در گفتگو با خبرنگار مهر درباره ابعاد حقوقی و کیفری خرید و فروش پرندگان و حیوانات وحشی بهروشنی تأکید دارد و معتقد است: این موضوع دیگر فقط یک «سوءرفتار زیستمحیطی» نیست، بلکه از منظر قوانین کیفری کشور یک جرم مشخص و قابل تعقیب قضایی است.
مجازات حبس از ۹۱ روز تا ۳ سال یا جزای نقدی برای خرید و فروش، تکثیر، پرورش، واردات و صادرات حیوانات وحشی
به گفته او، قانون شکار و صید مصوب ۱۳۴۶ که مهمترین چارچوب قانونی برای حمایت از حیات وحش در ایران به شمار میرود، بهصراحت به ممنوعیتهای مختلف مربوط به حیات وحش پرداخته و تمامی زنجیره فعالیتهای مرتبط با آن را تنظیم کرده است، طبق ماده ۱۰ این قانون، شکار، صید، حمل، عرضه، فروش و صدور جانوران وحشی زنده یا کشته و اجزای آنان بدون مجوز سازمان حفاظت محیط زیست جرم محسوب میشود و مستوجب مجازات است.
او تأکید میکند: در نگاه قانونگذار، موضوع فقط به شکار محدود نمیشود، براساس همان ماده، خرید و فروش، تکثیر، پرورش، واردات و صادرات حیوانات وحشی و اجزای بدن آنها بدون مجوز هم ممنوع است؛ به این معنا که هر فردی که در فضای مجازی یا بازار سنتی اقدام به معامله یا تبلیغ برای چنین عملی کند، در مقابل قانون مسئولیت کیفری دارد.
این حقوقدان یادآور میشود که بر اساس ماده ۱۳ قانون شکار و صید، برای موارد شدیدتر – مانند شکار حیوانات وحشی کمیاب یا حمایتشده – مجازات حبس از ۹۱ روز تا ۳ سال یا جزای نقدی تعیین شده است که در صورت تکرار یا شدت عمل، ممکن است هر دو مجازات همزمان اجرا شود.
کمیزی اشاره میکند: علاوه بر این قانون، ماده ۶۸۰ قانون مجازات اسلامی نیز جرم شکار یا صید جانوران وحشی حفاظتشده را تعریف کرده و برای آن حبس از سه ماه تا سه سال یا جزای نقدی تعیین میکند، این ماده ناظر به حفاظت از گونههای در معرض خطر یا حمایتشده است و تفاوتی میان نوع گوشتخوار یا عادی بودن گونه قائل نیست.
به گفته او، این مجموعه مقررات نشان میدهد که خرید و فروش غیرمجاز حیوانات وحشی در فضای مجازی یا حقیقی صرفاً یک تخلف اداری نیست، بلکه جرم کیفری است که میتواند منجر به تعقیب قضایی، ضبط حیوانات، ضبط ابزار معامله، و اعمال جریمه و حبس شود.
خرید و فروش گونههای وحشی غیرقانونی است
کمیزی همچنین تأکید میکند: نظارت بر این موضوع از سوی پلیس فتا، سازمان حفاظت محیط زیست و دستگاه قضایی افزایش یافته و تبلیغات یا معاملات غیرمجاز حتی هنگام آگهیگذاری در سایتها قابل پیگرد است.
در نگاه او، هدف قانونگذار از تعیین چنین مجازاتهایی صرفاً تنبیه نیست، بلکه بازدارندگی و حفظ تنوع زیستی کشور است، چرا که هر گونه معامله غیرمجاز میتواند به کاهش نسل و آسیب به اکوسیستم منجر شود.
مردم و فعالان محیطزیست استان تهران این پدیده را فقط یک موضوع خبری نمیدانند؛ آنها آن را خاطره تلخ و دغدغه قابل لمس زیستبومی میدانند که روز به روز از دست میرود، صدای برخی از این فعالان در رسانهها و شبکههای اجتماعی بلندتر شده است، تصاویر قفسهای پر از پرنده، لاکپشتها و جوندگان در قفسی کوچک، یا آگهیهایی با عکسهایی از گونههای عجیب و نادر، همه نشان میدهند که این تجارت نه یک پدیده مخفی، بلکه پدیدهای آشکار و روبهرشد است.
فرهاد زندی، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان تهران، در گفتگو با خبرنگار مهر، با تأکید بر غیرقانونی بودن خرید و فروش گونههای وحشی اظهار داشت: متأسفانه برخی شهروندان از روی ناآگاهی یا تصور سرگرمی، اقدام به خرید و نگهداری پرندگان، خزندگان و حتی پستانداران وحشی میکنند، در حالی که این کار طبق قانون جرم است و برای متخلفان پرونده قضایی تشکیل و به مراجع قانونی معرفی میشوند.
او افزود: گونههای کشفشده در بازرسیهای اخیر، بلافاصله برای طی مراحل قانونی به ادارات محیط زیست منتقل شدند، ما با هرگونه اقدامی که منجر به تخریب تنوع زیستی، شکار یا قاچاق گونههای حیات وحش شود، با قاطعیت برخورد میکنیم.
سودجویان از علاقه برخی افراد به نگهداری حیوانات سوء استفاده می کنند
فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان تهران گفت: این حیوانات، به هیچ عنوان حیوان خانگی نیستند، متأسفانه برخی سودجویان با سوء استفاده از علاقه برخی افراد به نگهداری حیوانات، اقدام به صید و فروش غیرمجاز آنها کرده و موجب کاهش جمعیتشان می شوند.
زندی با اشاره به تهدید روزافزون فضای مجازی گفت: متأسفانه گسترش خرید و فروش غیرمجاز گونههای حیات وحش در شبکههای اجتماعی و سایتهای اینترنتی، به یک تهدید جدی برای تنوع زیستی استان تبدیل شده است. این مبادلات غیرقانونی میتواند جمعیت گونهها را به شدت کاهش دهد و تعادل اکولوژیکی منطقه را برهم بزند.
فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان تهران در پایان خاطرنشان کرد: گزارشهای مردمی همواره بازوی قدرتمند ما در برخورد با تخلفات بوده است. از همه شهروندان درخواست داریم هرگونه مورد مشکوک به شکار، قاچاق یا نگهداری غیرمجاز حیات وحش را سریعاً به ما اطلاع دهند تا بتوانیم سریعتر و مؤثرتر وارد عمل شویم.
برای بسیاری از شهروندان، این تصاویر تداعیکننده «بیرحمی» و «بیتفاوتی» است، نسبت به موجوداتی که نهتنها حق حیات در طبیعت دارند، بلکه بخشی از میراث زیستی کشور محسوب میشوند، سیدعلی اکبر متین گو، یکی از فعالان محیطزیست در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: حیاتوحش کشور نمیتواند پاسخگوی تقاضای غیرقانونیِ بازارهای آنلاین باشد؛ این تجارت نه فقط حیوانات را به خطر میاندازد، بلکه فرهنگ ما را نسبت به طبیعت مخدوش میکند.
در شبکههای اجتماعی آگهی های متعدد برای گونههای مختلف مثل پرندگان، پستانداران کوچک، خزندگان و دوزیستان ثبت شده است، که اکثر آنها هم غیرقانونی بودهاند، این آگهیها معمولاً با تصاویر حیوانات در قفس یا دست انسانها و با وعده تحویل حضوری یا ارسال پستی منتشر شدهاند.
در هرحال آنچه امروز در بازارهای فیزیکی و مجازی تهران میگذرد، تنها یک تخلف زیستمحیطی نیست؛ جنایت خاموشی است که هر روز قفسها را پر و طبیعت را خالی میکند، قانون مجازاتهای سنگینی از حبس تا جریمه نقدی پیشبینی کرده، اما این قوانین بدون گزارش مردمی و نظارت مستمر، روی کاغذ باقی خواهند ماند، باید همه بدانیم، نجات گونههای وحشی نه با شعار، که با برخورد قاطع با فروشندگان، آگاهسازی خریداران و حذف آگهیهای آنلاین ممکن است؛ پیش از آنکه دیگر چیزی برای نجات باقی نماند.