چالش‌های نظام سلامت کشور؛ از تحریم ها تا سبد غذایی

به گزارش خبرنگار مهر، نظام سلامت ایران با مجموعه‌ای از چالش‌های پیچیده و درهم‌تنیده مواجه است که در صورت عدم مداخلات فنی، علمی و اقتصادی؛ پایداری و کیفیت ارائه خدمات را به‌ طور جدی تهدید می‌کند. برای درک بهتر این وضعیت، باید این چالش‌ها را نه به صورت جزیره‌ای، بلکه به عنوان اجزای یک سیستم که بر یکدیگر اثرات تشدید کننده دارند، بررسی کرد.

شاید در حال حاضر، مهم ترین چالش های نظام سلامت کشور در حوزه دارو، جمعیت، بهداشت و تغذیه باشد که هر کدام از این حوزه ها به تنهایی؛ بار زیادی از مشکلات را بر دوش نظام سلامت سنگین کرده اند. در این بین، دارو را باید اولویت اول قرار داد و بعد به سراغ پدیده سالمندی رفت و در ادامه، تغذیه سالم را مورد توجه قرار داد.

آثار تحریم ها در بازار دارویی کشور

یدالله سهرابی عضو شورای عالی نظام پزشکی کشور، در گفتگو با خبرنگار مهر به آثار تحریم‌های مالی و بانکی بر زنجیره تأمین دارو، اشاره کرد و گفت: تحریم‌ها «شاهرگ» تأمین دارو و تجهیزات پزشکی را تحت فشار قرار داده‌اند. اگرچه دارو طبق قوانین بین‌المللی از تحریم‌ها معاف است، اما در عمل مشکلات انتقال ارز به دلیل محدودیت‌های سیستم بانکی (مانند سوئیفت)، شرکت‌های دارویی در پرداخت به تأمین‌کنندگان خارجی با بن‌بست و یا مشکلات عدیدی مواجه می‌شوند. این موضوع باعث تأخیر در واردات مواد اولیه دارویی و در نتیجه ساخت داروها می‌شود.

وی ادامه داد: از منظر دیگر افزایش هزینه‌های جانبی مثل دور زدن تحریم‌ها که شامل تغییر مسیرهای مالی، کارمزدهای اضافی صرافی‌ها و بیمه‌های حمل‌ونقل است، قیمت تمام‌ شده دارو را به شدت افزایش می‌دهد.

عضو انجمن داروسازان ایران، به مقوله کاهش «کاهش دسترسی» اشاره کرد و گفت: این چالش‌ها منجر به ایجاد «کمبودهای مقطعی» شده که بیشترین آسیب را به بیماران خاص، صعب‌العلاج و مزمن (بیماران پیوندی، سرطانی ، هموفیلی و تالاسمی) وارد می‌کند، زیرا این افراد نمی‌توانند برای تهیه داروی حیاتی خود صبر کنند.

سهرابی اظهار داشت: بحران نقدینگی بیمه ها، حاشیه سود ناکافی داروخانه ها، سبد فروشی شرکت های دارویی، تورم بالا در حوزه سلامت که اثر دومینوی آن بر روی کمبودهای دارویی کشور نمایان می شود؛ از دیگر چالش های حوزه دارو است.

وی در همین راستا، به عدم پرداخت به‌ موقع مطالبات بیمارستان‌ها و داروخانه‌ها از سوی سازمان‌های بیمه‌گر، اشاره کرد که سیستم سلامت را وارد یک چرخه معیوب کرده و بنیان اقتصادی بسیاری از داروخانه های خصوصی را نحیف ساخته است.

سهرابی گفت: بدهی رو به رشد بیمه ها و سازمان هدفمندی یارانه ها به میزان حدود ۴۰ همت به داروخانه های بخش خصوصی فشار مضاعفی را مستقیما بر همکاران و موسسات، بیماران و هموطنان تحمیل می کند و سرمایه اجتماعی را دچار خدشه می نماید. بنابراین، اقدام عاجل همه صاحبان فرایند تصمیم ساز و تصمیم گیر در مدیریت کلان اقتصاد درمان و دارو مورد انتظار است.

وی به «اختلال در زنجیره تأمین دارو» اشاره کرد و افزود: وقتی داروخانه یا بیمارستان مطالبات خود را ماه‌ها با تأخیر دریافت می‌کند، نقدینگی لازم برای خرید مجدد دارو یا پرداخت حقوق پرسنل را ندارد و دچار اختلال می گردد.

سهرابی به «کاهش قدرت خرید شرکت‌های پخش»، گریز زد و گفت: بیمه ها به داروخانه ها و داروخانه ها به شرکت های پخش بدهکارند و زنجیره تامین دارو دچار اختلال می گردد، نمی‌توانند مطالبات شرکت‌های تولیدکننده یا واردکننده را تسویه کنند. این به معنای «فلج شدن» توزیع دارو در سطح کشور است.

سالمندی و نظام سلامت

وی در ادامه تحلیل چالش های نظام سلامت کشور، به مقوله «سالمندی جمعیت و بار مالی آن بر نظام سلامت»، اشاره کرد و اظهار داشت: ایران در حال عبور از پنجره جمعیتی است و به سرعت به سمت سالمندی پیش می‌رود. این یک چالش ساختاری است که بیماری‌های مزمن، با افزایش سن، بیشتر می شود. این بیماری‌ها نیاز به مراقبت‌های طولانی‌مدت، بستری‌های مکرر و مصرف مستمر دارو دارند که هزینه نظام سلامت را بالا می برند.

رئیس کمیسیون دارو و تجهیزات نظام پزشکی، به «تغییر نیازهای نظام سلامت»، اشاره کرد و افزود: مدل فعلی نظام سلامت بیشتر بر درمان‌های حاد متمرکز است، در حالی که خدمات سالمندی نیازمند نگاه ویژه مسئولین تصمیم ساز و تصمیم گیر است، چون که هزینه‌های آن بسیار بالاتر از درمان‌های سرپایی است.

آثار گرانی مواد غذایی بر نظام سلامت

سهرابی در ادامه به «تغذیه نامناسب» به عنوان عامل پنهان اما بسیار تأثیرگذار بر هزینه‌های درمانی آینده، اشاره کرد و گفت: نوسانات قیمت مواد غذایی، خوراکی، میوه و…، باعث حذف اقلام ضروری از سبد خانوار دهک‌های پایین شده است. این موضوع در درازمدت منجر به کاهش سیستم ایمنی، بیماری‌های متابولیک و افزایش هزینه‌های درمان در آینده می‌شود که نظام سلامت را دچار مشکلات عدیده ای می نماید.

وی با اشاره به رابطه تغذیه نامناسب و بیماری‌های غیرواگیر، اظهار داشت: مصرف بی‌رویه کربوهیدرات‌های ساده، چربی‌های اشباع و نوشیدنی‌های قندی، نرخ چاقی و دیابت را بالا برده و مستقیماً فشار را بر زنجیره تأمین داروهای خاص مانند انسولین و داروهای خوراکی دیابت، افزایش می‌دهد.

سهرابی افزود: تصور کنید یک بیمار مزمن به دلیل سبک زندگی و تغذیه نامناسب دچار دیابت شده است. این فرد به دارو نیاز دائم دارد، اما به دلیل تحریم ها، واردات انسولین با تأخیر مواجه می‌شود. همچنین، به دلیل بحران نقدینگی بیمه، داروخانه یا بیمارستان نمی‌تواند داروی موجود در بازار را به‌ راحتی خریداری و عرضه کند. در نتیجه، بیمار یا دارو را پیدا نمی‌کند، یا دارو با درصد کم سهم بیمه ای مجبور به خرید می‌شود که با توان مالی او همخوانی ندارد.

وی تاکید کرد: درمان ناکافی و نامناسب بیماران دیابتی، باعث خواهد شد در آینده با سونامی عوارض درازمدت درمان نامناسب دیابت نظیر عوارض کلیوی، قلبی و…، مواجه شویم.

راهکارهایی برای برون رفت از چالش ها

عضو شورای عالی نظام پزشکی کشور، برای برون رفت از این مشکلات و معضلات راهکارهایی را پیشنهاد داد.

وی در ابتدا به «پایداری منابع ارزی و بانکی»، اشاره کرد و گفت: تخصیص خطوط اعتباری اختصاصی و امن برای دارو که تحت تأثیر نوسانات سیاسی نباشد، مانند ایجاد کریدورهای بانکی مخصوص دارو، اصلاح سهم نظام سلامت از GDP و همچنین کاهش بار مالیاتی در قالب حمایت از اقتصاد نحیف داروخانه ها و سایر موسسات تشخیصی و درمانی، می تواند به بهبود اوضاع نظام سلامت کمک کند.

سهرابی به «اصلاح ساختار بیمه‌ای»، اشاره کرد و افزود: حرکت به سمت پرداخت‌های مبتنی بر عملکرد و واقعی‌سازی تعرفه‌ها برای جلوگیری از کسری بودجه مزمن بیمه‌ها، یکی دیگر از راهکارها برای برون رفت از چالش های نظام سلامت کشور است.

وی ادامه داد: تمرکز بر پیشگیری (Prioritization) با توجه به روند سالمندی، دولت باید از «درمان‌محوری» به سمت «پیشگیری و مدیریت بیماری‌های مزمن» تغییر جهت دهد تا هزینه‌های آتی کاهش یابد.

سهرابی گفت: حمایت از سبد غذایی دهک‌های آسیب‌پذیر به عنوان یک «سرمایه‌گذاری درمانی» برای کاهش هزینه‌های بستری و دارویی در آینده، می تواند راهکار دیگری برای عبور ایمن از مشکلات و معضلات نظام سلامت باشد.