باقر نظامی، مدیر ملی پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی و زیستگاههای مرتبط در گفتگو با خبرنگار مهر درباره آخرین وضعیت هلیا، یوزپلنگ ماده میاندشت و تولههایش گفت: این موضوع حساس است و باید با دقت درباره آن اطلاعرسانی شود. هلیا سومین زایمان خود را تجربه کرده و در زایمانهای اول و دوم هر بار دو توله داشته است. احتمال بسیار زیاد این زایمان در خردادماه ۱۴۰۴ در منطقه میاندشت رخ داده و بر اساس وضعیت ظاهری و اندازه تولهها، آنها اکنون حدود یک ساله هستند.
آخرین مشاهده هلیا و تولهها در میاندشت
وی افزود: این پنج توله در طول یک سال گذشته در منطقه میاندشت خراسان شمالی در سلامت کامل بودند و بهصورت مرتب مشاهده میشدند. آخرین ثبت مشاهده آنها در تاریخ ۱۵ اردیبهشت امسال در بخش جنوبی میاندشت و در محدوده حفاظتگاه مشارکتی یوزکنام انجام شد.
نظامی ادامه داد: پس از آن، با توجه به اینکه تولهها وارد سال دوم زندگی خود میشوند، رفتار طبیعی یوزها تغییر میکند. یوز مادر در این دوره تولهها را برای یادگیری مسیرها، زیستگاه و مهارتهای بقا به مناطق مختلف جابهجا میکند و ممکن است از محدوده اولیه خارج شوند.
حفاظتگاه مشارکتی در منطقهای با تعارضات متعدد
مدیر ملی پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی با اشاره به شرایط منطقه گفت: یوزکنام جزو مناطق تحت مدیریت رسمی سازمان حفاظت محیط زیست نیست و گروههای مردمی و انجمن صنفی قرق های خصوصی بهصورت داوطلبانه در این منطقه با وسعت بیش از ۴۰۰ هزار هکتار فعالیت حفاظتی انجام میدهند. وی افزود: این منطقه با وجود ارزش بالای زیستگاهی، با تعارضات زیادی مانند حضور دام، شتر، شکارچی، جاده، معدن و فعالیتهای کشاورزی مواجه است. هنوز نمیتوان درباره مرگ دو توله با قطعیت صحبت کرد.
نظامی درباره احتمال از دست رفتن دو توله هلیا گفت: یوزها حیواناتی مخفیکار با رفتارهای پیچیده هستند و نمیتوانیم با قطعیت اعلام کنیم که این دو توله از بین رفتهاند. در آخرین مشاهده، سه توله همراه هلیا دیده شدند و یکی از تولهها آثار خون روی سینه داشت که نشان میداد بهتازگی شکاری انجام دادهاند و پس از تغذیه در حال استراحت بودند و بعید نیست دو توله دیگر در نقطهای دیگر پنهان شده باشند یا روی لاشه شکار باقی مانده باشند. اگر در مشاهدههای بعدی نیز هلیا فقط با سه توله دیده شود، آن زمان میتوان با احتمال بالا درباره از دست رفتن دو توله صحبت کرد.
چالش اصلی یوزها؛ تلفات پس از تولد
مدیر ملی پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی تأکید کرد: ما در زمینه زادآوری یوزها موفقیتهایی داشتهایم، اما در نگهداری و جلوگیری از مرگومیر آنها با چالش جدی مواجه هستیم.
وی گفت: مهمترین مشکل یوزها جابهجایی زیاد بین زیستگاههاست. این جابهجاییها باعث میشود یوزها در مناطق آزاد با تهدیدهایی مانند سگهای گله، جادهها، شکارچیان و برخی تعارضات انسانی مواجه شوند و ضرورت همکاری دستگاههای مختلف برای نجات یوز وجود دارد.
نظامی با اشاره به نقش دستگاههای دیگر در حفاظت از یوزها اظهار کرد: حفاظت از یوز یک موضوع بیندستگاهی است و سازمان حفاظت محیط زیست بهتنهایی نمیتواند همه مشکلات را حل کند. موضوعاتی مانند ایمنسازی جادهها، همکاری منابع طبیعی، امور عشایری و مدیریت فعالیتهای معدنی نیازمند همراهی سایر دستگاههاست.
وی افزود: در سالهای گذشته تلفات جادهای یکی از عوامل مهم کاهش جمعیت یوزها بوده و برای کاهش این تهدید، جلسات متعددی با وزارت راه برگزار شده و ابلاغهایی برای تکمیل فنسکشی مسیرهای خطرناک انجام شده است.
همکاری جوامع محلی و حفاظت مشارکتی
مدیر ملی پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی خاطرنشان کرد: در سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ در تمام زیستگاه های یوز از ظرفیت همیاران و جوامع محلی برای حفاظت استفاده میشود و حفاظت مشارکتی در یوزکنام نیز نقش مهمی در پایش و مراقبت از این زیستگاه دارد و یوزپلنگ در تولیدمثل حیوان موفقی نشان داده، اما مسئله اصلی ما جلوگیری از مرگومیر و حفظ تولههایی است که متولد میشوند.