به گزارش خبرنگار مهر، نمایشگاه جدید موزه هنرهای معاصر تهران به مناسبت روز جهانی موزه، عصر یکشنبه ۱۳ اردیبهشت با عنوان «هنر و جنگ» آغاز به کار کرد.
در بخشی از استیتمنت این نمایشگاه که با دیگر نمایشگاههایی که در موزه برگزار میشود، متفاوت است و قرار است در آن هر هفته تعداد کمی از آثار گنجینه با عنوان «هنر و جنگ: روایتی از موزه» به نمایش درآید، نوشته شده است: «بشریت همواره در طول تاریخ خود شاهد جنگهای متعددی بوده است که به طور شگرفی بر فرهنگ و تمدن وی تأثیر گذاشتهاند. تامل در آثار برجای مانده از اعصار گذشته، گواه روشنی بر این تاثیرگذاری است و این امکان را فراهم میآورد تا با نگاهی معاصر، این وقایع و پیامدهای آن را تحلیل و تفسیر نمود. هنر، به مثابه پدیدهای فرهنگساز و برخوردار از نسبتپذیری اجتماعی، همواره در برابر فجایع جنگها و بحرانها واکنشهای متنوعی از خود نشان داده است. از این رو میتوان سیر اثرگذاری جنگها بر هنر را از منظر مکاتب و نگرشهای هنری جهان مورد تحلیل قرار داد؛ کوششهایی گوناگون که هنر را در بستر فرهنگی و اجتماعی معنایی شایسته کرده، کنشها و واکنشهای گوناگون متاثر از گفتمانها و نگرشهای حاکم بر دورانها، تجلیهای متفاوتی یافته و گاه خود به جریانی گفتمانساز بدل گشته است.
بازنگری مجموعه آثار موزه هنرهای معاصر تهران از این منظر، فرصتی مغتنم برای مشاهده و پژوهش تاثیر جنگها و منازعات سرنوشتساز جهان بر هنر معاصر و شکلگیری مکاتب و گفتمانهای هنری قرن بیستم و پس از آن در زمانه کنونی است. در جهان پرآشوب و از هم گسسته کنونی، موزهها با گرد هم آوردن عصر از هم گسیخته این جهان و ایجاد پیوند میان انسانها، بر صلح و بر آرمانهای مشترک بشری تاکید میورزند؛ چنان که شورای بینالمللی موزهها (ایکوم) نیز به عنوان شعار سال جاری موزهها بر این مهم متمرکز شده است که؛ موزهها، جهانهای گسسته را متحد میکنند.
اکنون، در آستانه روز جهانی موزهها، موزه هنرهای معاصر تهران با بهرهگیری از ظرفیت خود در راستای تحقق این شعار، مجموعه رویداد «هنر و جنگ» را برنامهریزی کرده است تا با گرد هم آوردن روایتهای هنرمندان ایران و جهان، چهرهای متحد از هنر را در گسست حاصل از جنگ به تصویر کشد.»
موزهها برای انزوا نیستند!
رضا دبیرینژاد رئیس موزه هنرهای معاصر تهران در گفتگو با خبرنگار مهر درباره نمایشگاه «هنر و جنگ» که عصر یکشنبه ۱۳ اردیبهشت در موزه آغاز به کار کرد، توضیح داد: فلسفه شکلگیری این نمایشگاه بر این اصل استوار است که یک نهاد اجتماعی باید همواره به تناسب شرایط، رفتار و کنشی متناسب داشته باشد و نمیتواند خود را از بدنه جامعه منفک بداند. اگرچه در دورهای به دنبال رفتارهای نمایشی نبودیم اما اکنون احساس نیاز میشود که رویدادی متناسب با شرایط اجتماعی شکل بگیرد تا موزه نیز نقش واقعی خود را ایفا کند؛ چرا که موزهها نه برای انزوا، بلکه برای زیست بهتر جامعه هستند.
وی گفت: با نگاهی به شعار روز جهانی موزهها در اواخر اردیبهشت که بر «اتحاد جهان گسسته توسط موزهها» تأکید دارد، این نمایشگاه تلاش میکند از میراث هنری برای افزایش تابآوری جامعه در شرایط سخت استفاده کند. بر این اساس، مجموعه رویدادی با عنوان «هنر و جنگ» طراحی شده است که در آن، آثاری از گنجینه موزه که متأثر از جنگهای مختلف تاریخ معاصر بودهاند، در قالب نمایشهای هفتگی در معرض دید قرار میگیرند.
از روایتهای انتزاعی تا واکنشهای جهانی به جنگ
وی عنوان کرد: در این رویداد، به دلیل شرایط ناپایدار برای بازگشایی کامل موزه، از فضای لابی و ورودی به عنوان فضای نمایشی استفاده شده است. در این شیوه که به «نمایشگاه تکاثر» یا نمایش محدود مرسوم است، هر اثر به تنهایی یک روایت و یک نمایشگاه کامل تلقی میشود تا بهانهای برای تماشا و حضور مخاطب در موزه باشد.
دبیرینژاد توضیح داد: در مرحله نخست، آثاری از گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران در دسته «پاپآرت» شامل ۶ اثر از ۵ هنرمند به نمایش درآمده است؛ هنرمندانی که پس از جنگ جهانی دوم، با نگاهی منتقدانه به شرایط سرمایهداری آن دوران، آثار خود را خلق کردهاند. این برنامه در هفتههای آتی با آثاری از هنرمندان اسپانیایی، مکزیکی و ایرانی ادامه پیدا خواهد کرد.
وی تصریح کرد: هدف اصلی این حرکت، بازخوانی رفتار و واکنش هنرمندان در مواجهه با بحرانها و جنگهاست؛ اینکه چگونه مکاتب مختلف هنری از دل این شرایط متولد شدهاند و هنر چگونه بهانهای برای کمک به حالِ جامعه بوده است. این تذکرات هنری میتواند الهامبخش فعالیتهای امروز نیز باشد.
رئیس موزه هنرهای معاصر تهران بیان کرد: در کنار نمایش آثار، سلسله نشستهایی با موضوع «هنر و تابآوری» نیز برنامهریزی شده است که روزهای یکشنبه و سهشنبه هر هفته برگزار میشود. نشست اول یکشنبه ۱۳ اردیبهشت برگزار شد و نشست دوم با موضوع «تاریخ هنر زیر سایه جنگ» سهشنبه برگزار میشود و در کنار آن، برنامههای زنده هنری و خلق اثر در فضای عمومی موزه برای علاقهمندانی که به دنبال تسکین و آرامش از طریق هنر هستند، اجرا خواهد شد.
رعایت پروتکلهای مدیریت بحران برگزاری نمایشگاه را به لابی کشاند
وی در پاسخ به اینکه چرا نمایش آثار در فضای گالریهای موزه صورت نگرفته است، گفت: اگرچه از دی ۱۴۰۴ نمایشگاه عکس گنجینه موزه با تمام جزئیات، استیتمنتها و دکورها آماده بازگشایی بود اما به دلیل اولویت داشتن پروتکلهای مدیریت بحران و ضرورت حفاظت از آثار، فعلاً به نمایش تعداد محدودی از آثار در فضای لابی بسنده شده است. این تدارکات به گونهای است که در صورت بروز هرگونه شرایط اضطراری، واکنش سریع برای حفاظت و جابهجایی آثار امکانپذیر باشد.
دبیرینژاد در ادامه اظهار کرد: در تداوم اجرای این رویداد، ملاحظات حفاظتی و ایمنی در اولویت قرار گرفته است؛ به طوری که با توجه به شرایط موجود، آثار به تعداد محدود به نمایش درمیآیند تا امکان مراقبت شبانهروزی و در صورت نیاز، جمعآوری سریع و واکنش مناسب برای حفاظت از این میراث گرانبها فراهم باشد. این رویکردِ محتاطانه، توازنی میان وظیفه نمایش آثار و مسئولیت صیانت از گنجینه ایجاد کرده است.
وی در پاسخ به اینکه آیا آماری از آثاری که با درونمایه ضد جنگ یا تأثیرپذیری از بحرانها خلق شدهاند، موجود است، گفت: از آنجا که تاریخ معاصر با جنگهای متعدد جهانی و منطقهای گره خورده، این وقایع تأثیرات عمیقی بر هنرمندان بر جای گذاشته است. نکته حائز اهمیت در این بازخوانی، تنوع واکنشهای هنری است؛ بهگونهای که تأثیر جنگ همواره به شکل روایتهای مستقیم تصویری نیست. بسیاری از هنرمندان در دوران پس از جنگ، به سمت هنر انتزاعی (آبستره) رفتهاند اما در لایههای پنهان و روایتهای شخصی خود تأکید کردهاند که این فضای انتزاعی، دقیقاً متأثر از شرایط جنگیِ زمانه آنها شکل گرفته است.
رئیس موزه هنرهای معاصر تهران در پایان تصریح کرد: موزه در انتخابهای خود تنها به آثار روایی بسنده نکرده و به دنبال بازنمایی نسبت میان هنرمند و اثر در زمانه جنگ است. با توجه به تعدد این آثار در هر ۲ بخش ایرانی و خارجی، سیاست فعلی بر انتخاب «آثار شاخص» استوار شده است تا گرایشها و رفتارهای مختلف هنری در مواجهه با بحران، بهصورت کوتاه و در قالب مجموعههای هفتگی به نمایش گذاشته شود. این مسیر، تلاشی است برای درک بهتر اینکه چگونه هنر در طول تاریخ معاصر، گاه در قالب مکاتب مختلف و گاه به عنوان ابزاری برای تسکین، به جنگ و پیامدهای آن واکنش نشان داده است.